बैंकिङ महत्वपूर्ण प्रश्न

बैंकिङ महत्वपूर्ण प्रश्न - उत्तरसहित नमुना प्रश्न

1. 1. "बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरूको सञ्चालन, सुशासन तथा वित्तीय स्थायित्व कायम राख्न विभिन्न कानुनी प्रबन्धहरू गरिएका हुन्छन्। संस्था सङ्कटग्रस्त भई निक्षेपकर्ताको हित संरक्षण गर्न नसक्ने स्थिति सिर्जना भएमा नियामक निकायको सिफारिसमा अदालत वा विशेष प्रक्रियामार्फत संस्थालाई खारेजी प्रक्रियामा लगिन्छ। यसरी बाध्यात्मक रूपमा संस्थाको विघटन वा खारेजी गर्ने विशेष व्यवस्था ऐनले तोकेको विशिष्ट परिच्छेदमा समेटिएको छ।" माथिको सन्दर्भ अनुसार बैंक तथा वित्तीय संस्था सम्बन्धी ऐन, २०७३ को कुन परिच्छेदमा बाध्यात्मक खारेजी सम्बन्धी व्यवस्था गरिएको छ?

   उत्तर हेर्नुहोस्

   उत्तर: परिच्छेद १२

   बैंक तथा वित्तीय संस्था सम्बन्धी ऐन, २०७३ को परिच्छेद १२ मा बैंक वा वित्तीय संस्थाको बाध्यात्मक खारेजी सम्बन्धी कानुनी व्यवस्था गरिएको छ।

2. 2. बैंक तथा वित्तीय कारोबार गर्ने आधार पुगेको पाएमा राष्ट्र बैंकले निवेदन प्राप्त भएको कति दिनभित्र इजाजतपत्र दिन सक्ने व्यवस्था छ?

   उत्तर हेर्नुहोस्

   उत्तर: १२० दिन

   बैंक तथा वित्तीय संस्था सम्बन्धी कानुनी व्यवस्था अनुसार आवश्यक आधार पूरा भएको पाइएमा राष्ट्र बैंकले निवेदन प्राप्त भएको १२० दिनभित्र इजाजतपत्र दिन सक्नेछ।

3. 3. बैंक तथा वित्तीय संस्था सम्बन्धी ऐन, २०७३ अनुसार 'बैंक' भन्नाले कुन-कुन संस्थालाई जनाउँछ?

   उत्तर हेर्नुहोस्

   उत्तर: वाणिज्य बैंक र पूर्वाधार विकास बैंक

   बैंक तथा वित्तीय संस्था सम्बन्धी ऐन, २०७३ को परिभाषा बमोजिम 'बैंक' भन्नाले वाणिज्य बैंक र पूर्वाधार विकास बैंकलाई सम्झनुपर्छ।

4. 4. बैंक तथा वित्तीय संस्था सम्बन्धी ऐन, २०७३ को परिभाषा बमोजिम तलका मध्ये कुन संस्था 'वित्तीय संस्था' अन्तर्गत पर्दैन?

   उत्तर हेर्नुहोस्

   उत्तर: वाणिज्य बैंक

   ऐन अनुसार विकास बैंक, वित्त कम्पनी र लघुवित्त वित्तीय संस्थालाई 'वित्तीय संस्था' भनिएको छ, जबकि वाणिज्य बैंकलाई 'बैंक' भित्र राखिएको छ।

5. 5. बैंक तथा वित्तीय संस्थाले आफ्नो धितोपत्रको सार्वजनिक निष्काशन गर्नु अगावै कहाँ दर्ता गराउनुपर्ने कानुनी व्यवस्था छ?

   उत्तर हेर्नुहोस्

   उत्तर: नेपाल धितोपत्र बोर्ड

   धितोपत्र सम्बन्धी ऐन तथा बैंक तथा वित्तीय संस्था सम्बन्धी ऐन बमोजिम कुनै पनि संगठित संस्था वा बैंक तथा वित्तीय संस्थाले धितोपत्रको सार्वजनिक निष्काशन गर्नुपूर्व नेपाल धितोपत्र बोर्डमा दर्ता गराउनुपर्ने कानुनी व्यवस्था छ। नेपाल राष्ट्र बैंकबाट पूर्वस्वीकृति लिए पनि धितोपत्रको आधिकारिक दर्ता तथा निष्काशन अनुमति भने धितोपत्र बजारको नियामक निकाय नेपाल धितोपत्र बोर्डबाटै लिनुपर्दछ।

6. 6. बैंक तथा वित्तीय संस्था सम्बन्धी ऐन, २०७३ अनुसार कुनै कम्पनी वा संस्थाले आफ्नो स्वामित्वको सेयर बिक्री वा हस्तान्तरण गर्दा कसैको स्वीकृति लिन नपर्ने चुक्ता पुँजीको अधिकतम सीमा कति हो?

   उत्तर हेर्नुहोस्

   उत्तर: २ प्रतिशतभन्दा कम

   बैंक वा वित्तीय संस्थाको चुक्ता पुँजीको २ प्रतिशतभन्दा कम सेयर धारण गर्ने कम्पनी वा संस्थाले सेयर बिक्री वा हस्तान्तरण गर्नुअघि कसैको पनि स्वीकृति लिनु आवश्यक पर्दैन।

7. 7. बैंक तथा वित्तीय संस्थाको सञ्चालकको विवरण पेस गर्नेसम्बन्धी तलका भनाइहरू विचार गर्नुहोस्: १. सञ्चालकले नियुक्त भएको ७ दिनभित्र संस्था समक्ष आफ्नो विवरण पेस गर्नुपर्छ। २. सञ्चालकले नियुक्त भएको १५ दिनभित्र संस्था समक्ष आफ्नो विवरण पेस गर्नुपर्छ। ३. सञ्चालकले नियुक्त भएको ३० दिनभित्र संस्था समक्ष आफ्नो विवरण पेस गर्नुपर्छ। माथि उल्लेखितमध्ये कुन भनाइ सही छ?

   उत्तर हेर्नुहोस्

   उत्तर: १ मात्र सही

   बैंक तथा वित्तीय संस्था सम्बन्धी ऐनअनुसार सञ्चालक पदमा नियुक्त भएको ७ दिनभित्र सम्बन्धित संस्थासमक्ष आफ्नो विवरण पेस गर्नुपर्छ।

8. 8. बैंक वा वित्तीय संस्थामा सञ्चालकको विवरण परिवर्तन भएमा वा सञ्चालक हेरफेर भएमा सोको जानकारी कति दिनभित्र नेपाल राष्ट्र बैंकमा पठाइसक्नु पर्छ?

   उत्तर हेर्नुहोस्

   उत्तर: १५ दिन

   सञ्चालकको विवरण परिवर्तन भएमा वा सञ्चालक हेरफेर भएमा त्यसको सूचना १५ दिनभित्र नेपाल राष्ट्र बैंकमा पठाउनुपर्ने कानुनी व्यवस्था छ।

9. 9. बैंक वा वित्तीय संस्थाको कार्यकारी प्रमुख आफ्नो कामकारबाहीका निमित्त कोप्रति उत्तरदायी हुन्छन्?

   उत्तर हेर्नुहोस्

   उत्तर: सञ्चालक समिति

   बैंक तथा वित्तीय संस्था सम्बन्धी ऐन अनुसार बैंक वा वित्तीय संस्थाको प्रमुख कार्यकारी अधिकृत आफ्नो कामको निमित्त सञ्चालक समितिप्रति उत्तरदायी हुन्छ।

10. 10. बैंक तथा वित्तीय संस्था सम्बन्धी ऐन, २०७३ अनुसार बैंक वा वित्तीय संस्थाको सञ्चालक पदमा नियुक्त हुनका लागि कम्तीमा कति वर्ष उमेर पूरा भएको हुनुपर्छ?

    उत्तर हेर्नुहोस्

    उत्तर: २५ वर्ष

    बैंक तथा वित्तीय संस्थाको सञ्चालक हुनका लागि कम्तीमा २५ वर्ष उमेर पूरा भएको हुनुपर्ने कानुनी प्रावधान रहेको छ।

11. 11. नेपाल राष्ट्र बैंकको व्यवस्था अनुसार कुनै एक व्यक्ति, फर्म वा कम्पनीले एक बैंक वा वित्तीय संस्थाको चुक्ता पुँजीको बढीमा कति प्रतिशतसम्म मात्र सेयरमा लगानी गर्न पाउँछ?

    उत्तर हेर्नुहोस्

    उत्तर: १५ प्रतिशत

    कुनै व्यक्ति, फर्म वा कम्पनीले एक बैंक वा वित्तीय संस्थाको चुक्ता पुँजीको बढीमा १५ प्रतिशतसम्म मात्र लगानी गर्न सक्ने सीमा नेपाल राष्ट्र बैंकले तोक्न सक्ने व्यवस्था छ।

12. 12. बैंक तथा वित्तीय संस्थाको वित्तीय विवरण पेस गर्ने सम्बन्धी तलका भनाइहरू अध्ययन गर्नुहोस्: १. आर्थिक वर्ष समाप्त भएको ३ महिनाभित्र आफ्नो वासलात तथा नाफा-नोक्सान हिसाबको विवरण राष्ट्र बैंकसमक्ष पेस गर्नुपर्छ। २. आर्थिक वर्ष समाप्त भएको ६ महिनाभित्र आफ्नो वासलात तथा नाफा-नोक्सान हिसाबको विवरण राष्ट्र बैंकसमक्ष पेस गर्नुपर्छ। ३. आर्थिक वर्ष समाप्त भएको १ महिनाभित्र आफ्नो वासलात तथा नाफा-नोक्सान हिसाबको विवरण राष्ट्र बैंकसमक्ष पेस गर्नुपर्छ। माथि दिइएका मध्ये कुन भनाइ सही छ?

    उत्तर हेर्नुहोस्

    उत्तर: १ मात्र सही

    बैंक वा वित्तीय संस्थाले आर्थिक वर्ष समाप्त भएको ३ महिनाभित्र आफ्नो वासलात तथा नाफा-नोक्सान हिसाबको विवरण राष्ट्र बैंकसमक्ष पेस गर्नुपर्छ।

13. 13. बैंक तथा वित्तीय संस्था सम्बन्धी ऐन, २०७३ अनुसार प्रत्येक बैंक वा वित्तीय संस्थामा कसको संयोजकत्वमा लेखापरीक्षण समिति गठन गरिनुपर्ने व्यवस्था छ?

    उत्तर हेर्नुहोस्

    उत्तर: गैर-कार्यकारी सञ्चालक

    ऐन अनुसार बैंक वा वित्तीय संस्थामा गैर-कार्यकारी सञ्चालकको संयोजकत्वमा ३ सदस्यीय लेखापरीक्षण समिति गठन गरिन्छ।

14. 14. नेपालको वित्तीय क्षेत्रलाई सुरक्षित र व्यवस्थित बनाउन बैंक तथा वित्तीय संस्था सम्बन्धी ऐन, २०७३ जारी गरिएको हो। यस ऐनले वित्तीय संस्थाहरूको स्थापना, सञ्चालक समिति, वित्तीय कारोबार, पुँजी कोष, नियमन तथा कारबाही सम्बन्धी छुट्टाछुट्टै परिच्छेदहरूमा विस्तृत व्यवस्था गरेको छ। बैंकहरूले सर्वसाधारणबाट संकलन गरेको निक्षेपलाई सुरक्षित ढंगले ऋण लगानी गर्न र समयमै फिर्ता लिन निश्चित कानुनी ढाँचा आवश्यक पर्दछ। यस अनुसार बैंक तथा वित्तीय संस्था सम्बन्धी ऐन, २०७३ को परिच्छेद ८ मा के सम्बन्धी कानुनी व्यवस्था गरिएको छ?

    उत्तर हेर्नुहोस्

    उत्तर: कर्जा प्रवाह तथा असुली सम्बन्धी व्यवस्था

    बैंक तथा वित्तीय संस्था सम्बन्धी ऐन, २०७३ को परिच्छेद ८ मा कर्जा प्रवाह तथा असुली सम्बन्धी व्यवस्था गरिएको छ।

15. 15. नेपालको वित्तीय प्रणालीलाई सुदृढ, पारदर्शी र प्रतिस्पर्धी बनाउन बैंक तथा वित्तीय संस्था सम्बन्धी ऐन, २०७३ (BAFIA) जारी गरिएको हो। यस छाता ऐनले संस्था स्थापना, इजाजतपत्र, पुँजी संरचना, सञ्चालक समिति, लेखापरीक्षण, मर्जर तथा प्राप्ति जस्ता सम्पूर्ण मूलभूत बैंकिङ विषयहरूलाई विभिन्न खण्डहरूमा व्यवस्थित गरेको छ। यस ऐनको संरचनात्मक स्वरूपलाई हेर्दा, बैंक तथा वित्तीय संस्था सम्बन्धी ऐन, २०७३ मा जम्मा कतिवटा परिच्छेद रहेका छन्?

    उत्तर हेर्नुहोस्

    उत्तर: १४ वटा

    बैंक तथा वित्तीय संस्था सम्बन्धी ऐन, २०७३ मा जम्मा १४ वटा परिच्छेद र १३४ वटा दफाहरू रहेका छन्।

यो अध्यायमा 48 प्रश्न छन्। सबै प्रश्न समय, उत्तर र व्याख्यासहित अभ्यास गर्नुहोस्।