क्षेत्रीय तथा अन्तर्राष्ट्रिय संगठन: सार्क, बिमस्टेक र अन्य
स्थायी2026-09-07
अद्यावधिक: २०८३ भदौ। स्थापना मिति र मुख्यालय स्थायी; सदस्य संख्या र अध्यक्षता फेरिन्छ।
१. सार्क (SAARC)
• स्थापना: ८ डिसेम्बर १९८५, ढाका (पहिलो शिखर सम्मेलन)
• मुख्यालय: काठमाडौँ, नेपाल — १७ जनवरी १९८७ मा स्थापित
• सदस्य: ८ — नेपाल, भारत, पाकिस्तान, बंगलादेश, श्रीलंका, भुटान, माल्दिभ्स, अफगानिस्तान (२००७ मा थपिएको)
• अवधारणा अघि सार्ने: बंगलादेशका राष्ट्रपति जियाउर रहमान
• सचिवालय प्रमुख: महासचिव, कार्यकाल ३ वर्ष, वर्णानुक्रममा पालैपालो
• सार्क दिवस: ८ डिसेम्बर
• नेपालले आयोजना गरेका शिखर सम्मेलन: तेस्रो (१९८७), एघारौँ (२००२), अठारौँ (२०१४) — सबै काठमाडौँमा
• पछिल्लो सम्मेलन: अठारौँ, काठमाडौँ, २०१४। उन्नाइसौँ (इस्लामाबाद) अनिश्चितकालका लागि स्थगित।
• सार्कका विशिष्टीकृत निकाय: SAARC विकास कोष (भुटान), दक्षिण एसियाली विश्वविद्यालय (नयाँ दिल्ली), SAFTA (दक्षिण एसियाली स्वतन्त्र व्यापार क्षेत्र, २००६ देखि लागू)
२. बिमस्टेक (BIMSTEC)
• स्थापना: ६ जुन १९९७, ब्याङ्कक घोषणापत्र
• पूरा नाम: Bay of Bengal Initiative for Multi-Sectoral Technical and Economic Cooperation
• मुख्यालय: ढाका, बंगलादेश (२०१४ मा स्थापित)
• सदस्य: ७ — बंगलादेश, भुटान, भारत, म्यानमार, नेपाल, श्रीलंका, थाइल्यान्ड
• नेपाल र भुटान २००४ मा सदस्य भएका
• नेपालले चौथो शिखर सम्मेलन आयोजना गरेको — काठमाडौँ, २०१८
३. अन्य प्रमुख संगठन
• असंलग्न आन्दोलन (NAM) — १९६१, बेलग्रेड; संस्थापक: नेहरू, टिटो, नासेर, सुकर्णो, एनक्रुमा; नेपाल संस्थापक सदस्यमध्ये
• आसियान (ASEAN) — ८ अगस्ट १९६७, ब्याङ्कक घोषणापत्र; मुख्यालय जकार्ता, इन्डोनेसिया
• युरोपेली संघ (EU) — माष्ट्रिक्ट सन्धि १९९३; मुख्यालय ब्रसेल्स; साझा मुद्रा युरो
• ब्रिक्स (BRICS) — २००६ मा सुरु, दक्षिण अफ्रिका २०१० मा थपिएर BRICS; हालका वर्षमा विस्तारित
• जी-७ र जी-२० — विकसित तथा प्रमुख अर्थतन्त्रको समूह
• ओपेक (OPEC) — १९६०, बगदादमा स्थापना; मुख्यालय भियना
• नेटो (NATO) — ४ अप्रिल १९४९; मुख्यालय ब्रसेल्स
• रेडक्रस (ICRC) — १८६३, हेनरी डुनान्ट; मुख्यालय जेनेभा; विश्व रेडक्रस दिवस मे ८
• एमनेस्टी इन्टरनेसनल — १९६१; मुख्यालय लन्डन
• ट्रान्सपरेन्सी इन्टरनेसनल — १९९३; मुख्यालय बर्लिन
• अन्तर्राष्ट्रिय ओलम्पिक समिति (IOC) — १८९४; मुख्यालय लुजान, स्विट्जरल्यान्ड
• एसियाली विकास बैंक (ADB) — १९६६; मुख्यालय मनिला, फिलिपिन्स
• एआईआईबी (AIIB) — २०१६; मुख्यालय बेइजिङ
४. नेपालको सदस्यता — संक्षिप्त सूची
संयुक्त राष्ट्रसंघ (१९५५), युनेस्को (१९५३), असंलग्न आन्दोलन (१९६१, संस्थापक), विश्व बैंक र IMF (१९६१), ADB (१९६६), कोलम्बो प्लान (१९५२), सार्क (१९८५, संस्थापक), बिमस्टेक (२००४), विश्व व्यापार संगठन (२००४), AIIB (संस्थापक सदस्य)।
नेपालले कहिल्यै सदस्यता नलिएको उल्लेखनीय: नेटो, ओपेक, युरोपेली संघ, आसियान — यी सोधिने पासो हुन्।
५. परीक्षामा सोधिने ढाँचा
"मुख्यालय कहाँ छ", "कहिले स्थापना भयो", "कति सदस्य छन्", "नेपाल कहिले सदस्य भयो" — यी चार प्रश्न नै दोहोरिन्छन्। संगठनको नाम सुन्नेबित्तिकै सहर र वर्ष सम्झिने बानी बसाल्नुहोस्।
