अद्यावधिक: २०८३ भदौ। मिति र चक्र स्थायी हुन्। बजेटको आकार, वृद्धिदर र मुद्रास्फीति हरेक वर्ष फेरिन्छन् — अर्थ मन्त्रालय र नेपाल राष्ट्र बैंकको पछिल्लो प्रकाशनबाट पुष्टि गर्नुहोस्।
१. आर्थिक वर्ष र बजेट चक्र (संविधानले तोकेको)
• आर्थिक वर्ष: साउन १ देखि असार मसान्तसम्म
• जेठ १४ — आर्थिक सर्वेक्षण पेश (बजेटको ठीक अघिल्लो दिन)
• जेठ १५ — संघीय बजेट पेश (धारा ११९ बमोजिम)
• असार १ — प्रदेश सरकारको बजेट
• असार १० — स्थानीय तहको बजेट
• साउन — नेपाल राष्ट्र बैंकको मौद्रिक नीति सार्वजनिक; त्यसपछि त्रैमासिक समीक्षा
बजेटका तीन भाग: चालु खर्च, पुँजीगत खर्च, वित्तीय व्यवस्था।
स्रोत: राजस्व, वैदेशिक अनुदान, वैदेशिक ऋण, आन्तरिक ऋण।
सम्झनुहोस्: पुँजीगत खर्चको न्यून कार्यान्वयन नेपालको स्थायी समस्या हो — यो नीतिगत प्रश्नमा बारम्बार सोधिन्छ।
२. ऐतिहासिक तथ्य (फेरिँदैनन्)
• नेपालको पहिलो बजेट: २००८ माघ २१, अर्थमन्त्री सुवर्णशमशेर जबरा; आकार रु. ५ करोड २५ लाख
• नेपाल राष्ट्र बैंक स्थापना: २०१३ वैशाख १४
• राष्ट्रिय योजना आयोग स्थापना: २०१३ साल
• पहिलो आवधिक योजना: २०१३–२०१८ (प्रथम पञ्चवर्षीय योजना)
• नेपाल राष्ट्रिय वाणिज्य बैंक स्थापना: २०२२ साल; नेपाल बैंक लिमिटेड (पहिलो बैंक): १९९४ साल कात्तिक ३०
• नेपाली मुद्रा भारतीय रुपैयाँसँग स्थिर विनिमय दरमा आबद्ध: १ भारु = १.६० नेरु (२०४९/५० देखि)
३. अन्तर्राष्ट्रिय सदस्यता (मिति सोधिन्छ)
• संयुक्त राष्ट्रसंघ — १४ डिसेम्बर १९५५
• विश्व बैंक र अन्तर्राष्ट्रिय मुद्रा कोष — १९६१
• एसियाली विकास बैंक — १९६६
• विश्व व्यापार संगठन — २३ अप्रिल २००४, १४७ औँ सदस्य; पूर्ण वार्ता प्रक्रियाबाट प्रवेश गर्ने पहिलो अतिकम विकसित मुलुक
• अतिकम विकसित मुलुक (LDC) सूचीमा: १९७१ देखि
• LDC बाट स्तरोन्नति: २४ नोभेम्बर २०२६ मा हुने गरी संयुक्त राष्ट्रसंघ महासभाबाट निर्णय
४. संरचनागत तस्बिर
• कुल गार्हस्थ्य उत्पादनमा सेवा क्षेत्रको हिस्सा सबैभन्दा ठूलो (करिब ६२ प्रतिशत), त्यसपछि कृषि (करिब २४ प्रतिशत), उद्योग सबैभन्दा सानो (करिब १३ प्रतिशत)
• रोजगारीमा भने कृषिकै हिस्सा सबैभन्दा ठूलो — यो विरोधाभास परीक्षामा सोधिन्छ
• विप्रेषण (रेमिट्यान्स) कुल गार्हस्थ्य उत्पादनको करिब एक चौथाइ — विश्वकै उच्चमध्ये
• सबैभन्दा ठूलो व्यापार साझेदार: भारत (कुल व्यापारको करिब दुई तिहाइ), त्यसपछि चीन
• प्रमुख निर्यात: भटमास तथा पाम तेल, सूती धागो, गलैँचा, तयारी पोशाक, चिया, अलैँची, जुत्ता
• प्रमुख आयात: पेट्रोलियम पदार्थ, सवारीसाधन, मेसिनरी, फलाम तथा स्टिल, औषधि
• व्यापार घाटा दीर्घकालीन र बढ्दो; शोधनान्तर स्थिति विप्रेषणले धानेको
५. गरिबी र मानव विकास
• निरपेक्ष गरिबी: २०.२७ प्रतिशत (नेपाल जीवनस्तर सर्वेक्षण चौथो, २०७९/८०)
• बहुआयामिक गरिबी: करिब १७.४ प्रतिशत
• मानव विकास सूचकांक: करिब ०.६०१ — विश्व वरीयतामा करिब १४६ औँ (मानव विकास प्रतिवेदन २०२३/२४)
• मानव विकास सूचकांकका तीन आयाम: दीर्घ र स्वस्थ जीवन, ज्ञान, सम्मानजनक जीवनस्तर
सतर्कता: यी अंक प्रतिवेदनसँगै फेरिन्छन्। परीक्षामा "कुन प्रतिवेदन अनुसार" भन्ने खुलाइएको हुन्छ — प्रतिवेदनको नाम र वर्ष सँगै टिप्नुहोस्।
