अद्यावधिक: २०८३ भदौ। योजनाको अवधि र लक्ष्य दस्तावेजमा तोकिएका हुन्; प्रगति अंक वार्षिक रूपमा फेरिन्छ।
१. सोह्रौँ आवधिक योजना
• अवधि: आर्थिक वर्ष २०८१/८२ देखि २०८५/८६ सम्म (५ वर्ष)
• तयार गर्ने: राष्ट्रिय योजना आयोग
• सोच (Vision): "समृद्ध नेपाल, सुखी नेपाली"
• आदर्श वाक्य: "सुशासन, सामाजिक न्याय र समृद्धि"
• लक्ष्य: आर्थिक-सामाजिक रूपान्तरणमार्फत उच्च मध्यम आय भएको मुलुकतर्फको यात्रा
प्रमुख परिमाणात्मक लक्ष्य (योजना दस्तावेजका आधारमा):
• औसत वार्षिक आर्थिक वृद्धिदर: करिब ७.१ प्रतिशत
• निरपेक्ष गरिबी: २०.२७ प्रतिशतबाट घटाएर करिब १२ प्रतिशत
• बहुआयामिक गरिबी: घटाएर करिब ११ प्रतिशत
• मानव विकास सूचकांक: करिब ०.६२ पुर्याउने
• प्रतिव्यक्ति आय: करिब २,३५१ अमेरिकी डलर पुर्याउने
• विद्युत् उत्पादन तथा जडित क्षमता उल्लेख्य रूपमा बढाउने
नेपालका आवधिक योजना: पहिलो २०१३ मा सुरु। नवौँसम्म पञ्चवर्षीय; दशौँदेखि केही त्रिवर्षीय अन्तरिम योजना; पन्ध्रौँ (२०७६/७७–२०८०/८१); सोह्रौँ हाल कार्यान्वयनमा।
२. दिगो विकास लक्ष्य (SDGs)
• पारित: सेप्टेम्बर २०१५, संयुक्त राष्ट्रसंघ महासभा — "Transforming our world: the 2030 Agenda for Sustainable Development"
• अवधि: २०१६–२०३०
• लक्ष्य: १७; परिमाणात्मक गन्तव्य (target): १६९
• अघिल्लो ढाँचा: सहस्राब्दी विकास लक्ष्य (MDGs), २०००–२०१५, ८ लक्ष्य
• नेपाल SDGs लाई आवधिक योजना र बजेटसँग आन्तरिकीकरण गर्ने प्रारम्भिक मुलुकमध्ये
सत्र लक्ष्य:
१. गरिबीको अन्त्य
२. भोकमरीको अन्त्य
३. स्वस्थ जीवन र कल्याण
४. गुणस्तरीय शिक्षा
५. लैंगिक समानता
६. स्वच्छ पानी र सरसफाइ
७. सर्वसुलभ र स्वच्छ ऊर्जा
८. मर्यादित काम र आर्थिक वृद्धि
९. उद्योग, नवप्रवर्तन र पूर्वाधार
१०. असमानताको न्यूनीकरण
११. दिगो सहर र बस्ती
१२. जिम्मेवार उपभोग र उत्पादन
१३. जलवायु परिवर्तनसम्बन्धी कार्य
१४. पानीमुनिको जीवन
१५. भूमिमा जीवन
१६. शान्ति, न्याय र सबल संस्था
१७. लक्ष्य प्राप्तिका लागि साझेदारी
३. जलवायु र वातावरणका प्रतिबद्धता
• नेपालको लक्ष्य: सन् २०४५ सम्ममा खुद शून्य उत्सर्जन (net-zero)
• पेरिस सम्झौता: २०१५ मा COP21 (पेरिस) बाट पारित; उद्देश्य विश्वव्यापी तापमान वृद्धि २ डिग्री सेल्सियसभन्दा तल, सकभर १.५ डिग्रीमा सीमित गर्ने
• नेपालले पेरिस सम्झौता अनुमोदन गरेको: २०१६
• अन्य महत्त्वपूर्ण सम्झौता: क्योटो प्रोटोकल (१९९७), मोन्ट्रियल प्रोटोकल (१९८७, ओजोन), UNFCCC (१९९२, रियो पृथ्वी सम्मेलन), जैविक विविधता महासन्धि (१९९२), रामसार महासन्धि (१९७१), CITES (१९७३)
• नेपालको वन क्षेत्र: कुल भूभागको करिब ४५.३ प्रतिशत (वन र अन्य वन क्षेत्र सहित)
• समुदायमा आधारित वन व्यवस्थापन नेपालको विश्वप्रसिद्ध अभ्यास हो
४. योजना र लक्ष्य कसरी सम्झने
अंक होइन, दिशा सम्झनुहोस्: कुन अंक बढ्ने लक्ष्य हो (वृद्धिदर, प्रतिव्यक्ति आय, मानव विकास सूचकांक, वन क्षेत्र) र कुन घट्ने (गरिबी, बालमृत्यु, बेरोजगारी)। प्रश्नमा दिइएको विकल्प दिशा नै उल्टो भएमा तत्काल काटिन्छ।
